Doğu Türkistan Meselesi ve Sürgün Hükümetleri Gerçeği

Dünya genelinde Doğu Türkistan davası adı altında faaliyet gösteren yapıların karmaşık yapısı ve bu yapıların uluslararası siyasetle ilişkisi, bölge uzmanı Ahmet Kılbitmez tarafından deşifre edildi.

Kaç Tane Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti Var?

Programda paylaşılan bilgilere göre, dünya genelinde aktif olduğu iddia edilen toplam 8 adet Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti bulunmaktadır [01:25]. Bu hükümetlerin dağılımı şu şekildedir:

• Türkiye: 3 adet (İsmail Cengiz, Hızırbek Gayretullah ve Abdülveli Buğra Osman liderliğindeki yapılar) [02:10], [03:00].

• Amerika Birleşik Devletleri: 2 adet.

• Kanada: 3 adet.

Videoda, Türkiye’deki bu yapıların hiçbirinin yasal bir statüsünün bulunmadığı, hatta bazılarının düğün salonlarında kurulacak kadar küçük ve kontrolsüz gruplar olduğu vurgulanmaktadır [01:43], [21:01].

Amerika Neden Uygur Meselesini Kullanıyor?

Ahmet Kılbitmez, ABD’nin Uygur meselesine yaklaşımının insani değil, tamamen stratejik ve ekonomik olduğunu belirtmektedir [29:16].

• Ticaret Savaşı: ABD'nin Uygur meselesini Çin'e karşı bir "koz" ve "argüman" olarak kullanmasının temel sebebi Çin ile olan küresel ticaret savaşıdır [29:24].

• Kontrol: ABD, diasporadaki bazı teşkilatları kontrol ederek Çin'i uluslararası alanda sıkıştırmayı hedeflemektedir [29:32].

Eğitim Kampları ve Güvenlik Politikaları

Çin’in 2016 sonrası bölgede artırdığı güvenlik tedbirleri ve "eğitim kampları" hakkında şu detaylar verilmiştir:

• Aşırıcılıkla Mücadele: Çin bu kampları "topluma geri kazandırma" ve "aşırı dincilikle mücadele" projesi olarak sunmaktadır [49:11].

• İçerik: Kamplarda Çince eğitimi, hukuk bilgisi ve mesleki eğitimler verildiği iddia edilmektedir [50:22].

• Eleştiri: Kılbitmez, bu kampların sadece aşırılık yanlılarını değil, akademisyen ve doktor gibi eğitimli kesimi de kapsaması nedeniyle bir nevi "tutsaklık" alanı (hapishane) olarak görülebileceğini ifade etmektedir [50:45], [51:11].

Meselenin İstismarı ve "Çıkar" İddiaları

Videonun en çarpıcı bölümlerinde, bazı isimlerin ve yapıların bu meseleyi kişisel veya örgütsel çıkarlar için kullandığı iddia edilmektedir:

• Siyasi İstismar: Bazı dernek başkanlarının Türkiye'deki siyasetçilerle fotoğraf çekilerek bunu bir güç gösterisi ve "yol bulma" aracı olarak kullandığı belirtilmiştir [01:02:45].

• Vatandaşlık Ticareti: Türkiye'deki bazı derneklerin, devletin Uygurlara tanıdığı vatandaşlık ve ikamet kolaylıklarını suistimal ederek, kendi yakın çevrelerine öncelik tanıdıkları veya maddi kazanç sağladıkları iddiaları dile getirilmiştir [01:07:47], [01:09:04].

• FETÖ Bağlantısı: Bazı sürgün hükümeti liderlerinin FETÖ ve PKK gibi örgütlere karşı net tavır alamaması, bu yapıların arkasındaki destekçiler konusunda soru işaretleri yaratmaktadır [34:12], [35:35].

Sonuç ve Tavsiyeler

Programda, Uygur davasının bu kadar çok parçaya bölünmesinin (8 ayrı hükümet) ciddiyeti zedelediği ve davanın birleşmesi gerektiği sonucuna varılmıştır [55:37]. Türkiye'nin Uygur Türklerine en çok sahip çıkan ülke olduğu, ancak bu sürecin derneklere bırakılmadan doğrudan devlet eliyle (Göç İdaresi vb.) yürütülmesi gerektiği vurgulanmıştır [01:10:02].